Mae gofalwyr yn rhoi gofal a chefnogaeth yn ddi-dâl i berthnasoedd a ffrindiau sydd â salwch neu anabledd. Mae llywodraethau’r DU wedi nodi hawliau gofalwyr, ond mae’n anodd cynnal yr hawliau hynny pan fo adnoddau’n gyfyngedig a’r angen yn fawr. Mae llawer o ofalwyr yn anfodlon ar y gefnogaeth maen nhw’n ei chael ac yn teimlo nad yw eu hawliau’n cael eu cynnal. Mae hawliau gofalwyr yn cynnwys cael cymorth pan fydd awdurdodau lleol yn cynnal asesiadau gofalwyr i amlygu eu hanghenion a nodi’r gefnogaeth sydd ei hangen. Rydym yn gwybod nad yw asesiadau’n cael eu cynnal mor aml ag y dylen nhw, bod arferion yn amrywio ar draws a rhwng ardaloedd, a bod y gefnogaeth a roddir ar ôl cynnal asesiad yn amrywio’n fawr. Ychydig rydym ni’n ei wybod am pam mae hyn yn digwydd a sut y gellir nodi anghenion presennol a rhai’r dyfodol yn well.
Cefndir:
Nod yr astudiaeth yw deall ac egluro’r agweddau amrywiol at asesiadau gofalwyr sy’n cael eu cynnal yng Nghymru, yn ogystal â sut brofiad ydyn nhw i ofalwyr drwy ddulliau ansoddol a meintiol. Drwy ddefnyddio’r wybodaeth hon, byddwn yn cynllunio sut mae modd gwerthuso gwasanaethau ac ymyriadau ar lefel genedlaethol ar sail data arferol sydd ar gael nawr ac yn y dyfodol.
Ein cwestiynau ymchwil yw:
- Sut mae ymarferwyr gofal cymdeithasol yn deall ac yn cynnal asesiadau o anghenion gofalwyr?
- Sut mae polisïau ac arferion awdurdodau lleol mewn perthynas â gofalwyr yn cyd-fynd â’r gyfraith a’r polisïau cyfredol?
- Beth yw barn gofalwyr ar asesiadau o anghenion gofalwyr, ac unrhyw ddarpariaethau dilynol, a sut y gellid eu gwella?
- Pwy sy’n cael asesiadau o anghenion gofalwyr a sut maen nhw’n cymharu â gofalwyr yng Nghymru yn ehangach?
- Pa mor ymarferol yw defnyddio data a gesglir yn rheolaidd i werthuso ymyriadau a gwasanaethau ar gyfer gofalwyr di-dâl yng Nghymru?
Dulliau astudio a gweithgareddau:
Mae ein hastudiaeth yn cynnwys dau becyn gwaith. Bydd pecyn gwaith 1 yn asesu cyflwr asesiadau gofalwyr yng Nghymru yn ansoddol. Byddwn yn dadansoddi dogfennau gan awdurdodau lleol, byrddau partneriaeth rhanbarthol a chanllawiau cenedlaethol i ddeall sut mae asesiadau gofalwyr yn cael eu cynnal a sut mae cefnogaeth yn cael ei chynnig. Defnyddir cyfweliadau â gofalwyr ac ymarferwyr mewn chwe awdurdod lleol i edrych ar brofiadau o’r broses asesu gan gynnwys deall eu pwrpas, yn ogystal ag a yw/sut mae anghenion gofalwyr yn cael eu nodi a’u diwallu. Bydd data WP1 yn cael ei godio a’i ddadansoddi i ddatblygu teipoleg ddisgrifiadol o ddulliau cynnal asesiadau o anghenion gofalwyr ar draws awdurdodau lleol.
Bydd pecyn gwaith 2 (WP2) yn defnyddio data o Gyfrifiad Gofalwyr Di-dâl sy’n Cael Asesiad o Anghenion Gofalwyr ( UCRS) sy’n cynnwys manylion am ddemograffeg ac asesiadau i ofalwyr. Bydd y data hwn yn cael ei gysylltu’n ddiogel â setiau data iechyd a gofal cymdeithasol ym Manc Data SAIL i ddisgrifio’r gofalwyr sy’n cael asesiadau a’u cymharu â gofalwyr yn ehangach. Byddwn yn disgrifio yn ôl nodweddion demograffig, penderfyniadau asesu a darpariaethau gwasanaeth yn ogystal ag amlygu amrywiadau mewn asesiadau. Bydd gwerthusiadau ar sail damcaniaeth yn y dyfodol o wasanaethau ac ymyriadau ar gyfer gofalwyr yn cael eu cynllunio drwy ddatblygu modelau rhesymeg. Defnyddir y rhain fel fframwaith i nodi cydrannau’r ymyrraeth a’r deilliannau arfaethedig y byddwn yn eu mapio yn erbyn ffynonellau data arferol sydd ar gael.
Bydd WP1 yn cael ei gynnal drwy gydol cyfnod y prosiect 36 mis, a bydd WP2 yn dechrau ar ôl 18 mis fel bod amser i ddata gael ei fewnbynnu i SAIL i’w ddadansoddi.
Cysylltiad CARE:
Mae’r prosiect hwn wedi elwa o gysylltiad Care â gofalwyr ac mae wedi cael ei lywio gan y Grŵp Profiad Bywyd. Mae’n manteisio hefyd ar ein partneriaeth â’r Ymchwil Treialon Clinigol (CTR) ym Mhrifysgol Caerdydd.
Gweithgareddau cynnwys y cyhoedd:
Bydd grŵp cynghori gofalwyr, sy’n cynnwys 6 gofalwr a grŵp goruchwylio ar wahân sy’n cynnwys llunwyr polisïau ac ymchwilwyr, yn cwrdd 12 gwaith yn ystod yr astudiaeth.
Canfyddiadau:
Bydd y prosiect yn dechrau ym mis Medi 2026, felly nid oes unrhyw ganfyddiadau eto.
Teitl y Prosiect:
Asesiadau o anghenion gofalwyr: Archwiliad drwy ddulliau cymysg o arferion gofal cymdeithasol a deilliannau i berthnasoedd gofal
Arweinwyr Ymchwil:
Dr Jeremy Dixon – CARE
Dr Fiona Lugg-Widger – CTR
Aelodau Ymchwil a chydweithrediadau:
Cyd-ymchwilwyr
Yr Athro Ashley Akbari – Prifysgol Abertawe
Alice Butler – CARE, Prifysgol Caerdydd
Dr Dan Burrows – CARE/SOSSS, Prifysgol Caerdydd
Bobbie-Jo Haarhoff – Cyd-ymgeisydd cyhoeddus
Mike O Brien – Cyd-ymgeisydd cyhoeddus
Dr Stacey Rand – Prifysgol Caint
Dr Simon Read – Cyngor Bwrdeistref Sirol Torfaen
Dr Diane Seddon – Prifysgol Bangor
Ariannwr / Arianwyr:
Rhaglen Ymchwil NIHR ar gyfer Gofal Cymdeithasol
Cyfanswm yr arian:
£678,921
Dyddiad dechrau’r prosiect:
Medi 2026
Dyddiad gorffen y prosiect:
Awst 2029
